Makaleler

Yön Bulma Yöntemleri ve Araçları

Yazar: Hakan Kutluay
Yön Bulma Yöntemleri ve Araçları

Yön bulma, dünya üzerinde bulunduğumuz yeri belirlemeye yarar. Bunu harita ve çeşitli aletler yöntemiyle yapabiliriz. Ayrıca, bulunduğumuz yerden bir başka yere gitmek için de belli bir rota ve yer bulma yöntemi kullanmamız gerekir. Bulunduğumuz yerden bir başka yere giderken, arada pek çok tepe, orman, göl, nehir ve benzeri engeller olabilir. Bu engelleri aşarken rotayı yani yönü kaybetmemek önemlidir.

Bilmediği bir bölgede hareket eden kimseler, bir süre sonra yön bulma duygusunu kaybeder. Özellikle, sağ ayağını kullananlar, bu ayaklarıyla sol ayağına göre daha büyük adım attıkları için, düz bir yolda yürürken bile fark etmeden sol tarafa doğru yönlenirler. Sonuçta düz gitmek yerine yay çizebilirler.

Özellikle doğa yürüyüşleri yapanların yönlerine ve rotalarına daha çok dikkat etmeleri gerekir. Zira, doğa gezilerindeki kaza ve kaybolma oranları yüksektir. Bu tip durumları engellemek için, doğa yürüyüşçülerinin nerede olduklarını bilmeleri gerekir. Pusula ve pek çok başka yöntem ile yön saptaması yapılabilir. Ancak çok gelişmiş aletler yoksa, rota hesaplamak mümkün olmayabilir. Yeryüzünde nerede olduğunu bilen biri, enlem ve boylamını derece, dakika ve saniye cinsine çevirerek haritaya aktarırsa, harita üzerinde de net yerini belirlemiş olur. Sonuçta, yönünü belirlemeden önce, kişinin kabaca da olsa nerede olduğunu bilmesi önemlidir. Bu şekilde, kişi bir sonraki yerini düşünüp yönünü saptayabilir.   

Yön bulma yöntemleri ve araçları genelde doğa ve doğa olayları referans alınarak yapılmıştır. Geçmişten günümüze yapılan araştırmalar gösterir ki, bu yöntemler hayat kurtaran yöntemlerdir. Bu nedenle, elinin altındaki tüm teknolojik aletlere karşın, insanların bu yöntemleri bilmesi ya da en azından bu yöntemlere aşina olması önemlidir.

Bulunduğu yerde kaybolma ihtimali olan bir kimsenin eğer elinde bir araç yoksa en kolayca faydalanacağı yöntem Güneş yöntemidir. Güneş'in doğu'dan doğup batı'dan batması en akılda kalıcı bilgidir.  

Yön Bulma Yöntemleri

  • Pusula yöntemi: Yönü bulmak için en çok kullanılan ve en kolay metotlardan biri pusuladır. Pusulanın aynı doğrultuda bulunan ancak zıt yönde iki ucu olan bir göstergesi bulunur. Bu göstergenin renkli tarafı Kuzey'i gösterir. Kuzey'in nerede olduğu belirlendikten sonra, hangi yöne devam edilecekse, o yönde bulunan bir cisim hedef alınır ve o hedefe doğru gidilir. Bir sonraki hedef için yeniden cisim saptanmalıdır. Bu şekilde düz bir çizgide yürünebilir. Eğer, pusulanın yakınında bir mıknatıs varsa, pusulanın yönü değişebilir; bu pusulanın doğru yönü göstermemesine sebep olur. Pusulanın yönleri, İngilizce'deki North (Kuzey), South (Güney), East (Doğu) ve West (Batı) sözcüklerinin baş harfleriyle ifade edilir.
  • Güneş ve çubuk yöntemi: 1 metre uzunluğunda bir çubuk yere dikilir, daha sonra da gölgesi izlenir. Gölgenin kısa olduğu zaman öğle vaktidir. Bu sıradaki yönü ise eğer Kuzey Yarımkürede bulunuluyorsa Kuzey'i, Güney Yarımkürede bulunuluyorsa da Güney'i gösterecektir. Buranın tam tersi yönü ise, Kuzey Yarımkürede bulunuluyorsa Güney'i, Güney Yarımkürede bulunuluyorsa da Kuzey'i işaret eder. Öğle saatleri beklenmeden, çubuk gölgesinin ilk yeri işaretlenerek de ilerlenebilir. Bu durumda, Dünya döndükçe yani zaman geçmeye devam ettikçe, gölgenin yönü de değişecektir. Sonrasında, ikinci bir gölge noktası belirlenir. Birincisine sol ayak, ikincisine ise sağ ayak ile basılır. Bu duruşta, yüzün baktığı yer yani vücudun önü Kuzey yönünü gösterir (Kuzey Yarımkürede). Yine bu duruşta, sol ayağın bastığı yerden sağ ayağın bastığı yere doğru çizilen çizgi ise Doğu'yu gösterir. (Kuzey Yarımkürede). Tüm bu bilgilerin haricinde, Güneş sabah 6.00 sularında Doğu'yu, 9.00 sularında Güneydoğu'yu, 12.00 sularında Güney yönünü, 15.00 sularında Güneybatı'yı, 18.00'de ise Batı yönünü gösterir.
  • Camilere bakma yöntemi: Camilerde, mihrap karşısındaki giriş kapısı Kuzey'i gösterir. Minarelerde ise, şerefeye açılan üst kapı Güney yöne bakar.  
  • Kiliselere bakma yöntemi: Kiliselerde, kilisenin çanı, kilisenin batısında bulunur.
  • Karınca yuvalarına bakma yöntemi: Karınca yuvalarının ağzı daima Güney'i gösterir.
  • Mezar taşlarına bakma yöntemi: Müslümanların mezar taşları daima Batı'ya, ayaklar ise Doğu'ya bakar. Yüz ise Güney'i gösterir. Hıristiyan mezarlarındaysa, baş taraf Güney yönü gösterir.  
  • Taş ve ağaçlardaki yosunlara bakma yöntemi: Ağaçlarda veya taşlarda oluşan yosunlar, daima Kuzey'i gösterir. Bu yön sayesinde, diğer yönler de belirlenebilir.
  • Kutup yıldızına bakma yöntemi: Dünya'nın kutup noktalarından geçen eksen çizgisi, kutup yıldızının çok yakınındadır. Bu yüzden, geceleri yıldız ve gezegenler Dünya'nın dönüşü nedeniyle hareket ederlerken kutup yıldızı sabit kalır. Doğada, bir yıldız hedef alınıp yürünürse, yıldızın hareketi nedeniyle dümdüz bir çizgide yürünmesi mümkün değildir. Bu nedenle, gökyüzünde sadece kutup yıldızına bakarak yön bulmak mümkündür. Kutup yılızı daima Kuzey'i gösterir. Kutup yıldızını bulmak için de gökyüzündeki bazı yıldız grupları bilinmelidir. Kuzey Yarımküre'de kutup yıldızını bulmak için öncelikle büyük ayı ve küçük ayı yıldız kümeleri bulunmalıdır. Bu kümeler, diğer yıldızlara göre daha geometrik şekilde sıralanır. Büyük ayı yıldız grubu 7 yıldızdan oluşur ve görünüşü bir kahve cezvesi gibidir. Büyük ayının 6. ve 7. yıldızları arasında bir hayali çizgi düşünülür ve bu mesafe 5 ile çarpılırsa, oluşacak mesafe kadar ileride daha büyük ve parlak bir yıldız bulunur. İşte bu yıldız, kutup yıldızıdır. Kutup yıldızı, küçük ayı kümesinin de ilk yıldızıdır.  
  • Saat yöntemi: Güneşli bir günde, kol saati ile de yön belirlenebilir. Saatin akrebi Güneş'e döndürülür ve saatin 12 rakamıyla akrebin oluşturduğu açının tam ortasının tersi Kuzey'i gösterir. 
Yorumunuzu Paylaşın