Makaleler

Arboretum

Yazar: Hakan Kutluay

Arboretumlar, bilimsel araştırma ya da gözlem amacıyla, yaşları ve orijinleri belli, her biri doğru ve dikkatli bir şekilde etiketlenmiş, çoğunluğu ağaç, ağaççık ve diğer odunsu bitki taksonlarının meydana getirdiği ve uygun seçilmiş alanlarda yetiştirilip sergilendiği tabiat parçalarıdır. Arboretumlar, içinde barındırdığı canlı bitki zenginliğine ek olarak, bu bitki örtüsünü kendine yuva olarak seçmiş canlılar açısından da inanılmaz bir müze niteliği taşımaktadır. 

Aynı zamanda bir botanik bahçesinde bulunan ve ağaç, ağaççık ve çalılaların dikilmesi için özel olarak ayrılmış bölgelere de arboretum adı verilebilmektedir.

Arboretum teriminin kökeni, Latinceden gelmektedir. Ağaç anlamına gelen ‘arbor’ kelimesi ile ‘belli bitkilerin yetiştirildiği alan’ anlamına gelen ‘etum’ son eki birleşerek bu ismi oluşturmuştur. Bazı arboretumlar yalnızca belli bitki türlerine uzmanlaşmaktadır ve bu arboretumlar farklı isimler alır. Örneğin, iğne yapraklı ağaçların yetiştirildiği arboretumlara pinetum, yalnızca kavak türlerinin yetiştirildiği yerlere de populetum adı verilir.

Arboretumlarda, hayvanat bahçelerinde olduğu gibi her bölgenin isminin, her bitkinin, ağacın isminin, anavatanının, dikildiği tarihin belirtildiği bilgilerinin yer aldığı minik levhalar bulunmaktadır. Arboretumlarda, bitkilerin yetiştirilmesi, çevre düzenlemesinin yapılması gibi görevlerden sorumlu bitkibilimciler, peyzaj mimarları ve ekologlar görev almaktadır.

Arboretumlar çeşitli bilimsel çalışmaların yapılmasına olanak sağlar ve bu güzel parklar sayesinde bitkilerin tanıtımının yapılabileceği eğitim gezileri, birbirinden güzel fotoğrafların çekilebileceği fotoğraf turları düzenlenebilir. Böylece yapılan bilimsel araştırmalara ek olarak insanların doğayla iç içe bir gün geçirmeleri de sağlanabilir.

Arboretumların amaçları;

  • Mikroklimanın elverdiği ölçüde doğal ve egzotik türlerin yetiştirilmesi, tanıtımı, gelişimi ve geniş çaptaki uygulamalara adaptasyonu konusunda çalışmalar yapmak,
  • Geniş halk kitlelerine, özellikle ilköğretim ve lise öğrencilerine doğa sevgisi aşılamak, doğa bilincinin gelişmesine katkıda bulunmak,
  • Nesli tükenme tehlikesi altındaki bitkileri korumak.

Türkiye’deki arboretumlar;

Atatürk Arboretumu: 1949 yılında 38 hektarlık bir alanda, Prof. Dr. Hayrettin Kayacık’ın önerisi üzerine İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi ve Orman Genel Müdürlüğü’nün işbirliği ile kurulan Atatürk Arboretumu, bugün 296 hektarlık bir alan üzerinde dünyanın değişik köşelerinden gelen birbirinden farklı 2000 bitki taksonuna ev sahipliği yapmaktadır. Ferdi ve grup ziyaretlerine açık olan arboretum, Sarıyer ilçesinde yer almaktadır. 

Anaokulu, ilköğretim ve üniversite düzeyine kadar tüm öğrencilere otsu ve odunsu bitkiler hakkında bilgi vermeyi, onlara yetiştirme alanlarını tanıtmayı, çevre koruma bilincinin gelişmesine katkıda bulunmayı görev edinen Atatürk Arboretumu, sadece 2011 yılında 14000 öğrenciye evsahipliği yapmıştır.

Karaca Arboretumu: 1980 yılında TEMA vakfı kurucusu Hayrettin Karaca tarafından kurulan Karaca Arboretumu, Yalova Termal karayolu üzerinde Samanlı Köyü içerisinde bulunmaktadır. 135 dönümlük bir alan üzerine kurulu olan arboretumda kaya bahçeleri, bitki, iris, gül bahçeleri, minyatür bitkiler ve Türkiye doğumlu bonzai bitkileri vardır. 7000’den fazla bitki türünü barındıran bu alan, haftaiçi gruplara, Pazar günü ise halka açıktır. 

Yorumunuzu Paylaşın