Makaleler

Çiçek Nasıl Kurutulur?

Yazar: ali velioğlu

İlk vakitler kuruyunca rengi ve şekli bozulmayan çiçekler kültüre alınmış, bunların daha dayanıklı, iri çiçekli, katmerli, uzun boylu kültür varyeteleri elde edilmiştir. 

Bu konuda yapılan araştırmalar çoğaldıkça farklı yöntemlerin kullanılması birlikte hemen hemen bütün çiçeklerin yepyeni toplanmış gibi son aşama canlı 1, biçimde uzun süre iç mekanları süslemesi sağlanmıştır. 

Bu kurutma çiçeklerin yanı sıra birtakım bitkilerin dekoratif yaprakları (Eucalyptus gunnu (okaliptus), Magnolia grandiflora (manolya), Eğreltiler gibi), bazısının tohum kapsülleri, tohum zarfları sebebiyle (Papaver somniferum (haşhaş), Lunaria annua) ve üstelik ara sıra entresan dalları (Salix caprsa (keçi söğüdü), Cornus sp: (kızılcık), Corylus avellana (fındık)) sebebiyle yapılmaktadır. Ilex aquifolium (coban püskülü), Crataegus coccinea (ak diken) gibi dekoratif meyveleri olan bitkilerde meyveleri sebebiyle kurutulmaktadır. Tazeyken çabuk solan veya dikkatimizi çekmeyen birtakım bitkisel materyallerde (Erygium sp.) kurutulduğunda kritik 1 yardımcı materyal bi şekilde dikkati çekmektedir (Thorpe, 1985).

Kurutma amacıyla bitkisel materyalin toplanmasında gün içindeki vakit çok önemlidir. Kesinlikle nemli bir günde toplanmamalıdır. Materyal çığın kurumasından sonraları ve akşam nemi başlamadan önceki vakit aralığında toplanmalıdır. 

Bitkinin gelişme süresi içinde farklı bitki cinslerine, üstelik aynı cinsin farklı türlerine göre farklılık kazandığı için bitkisel materyalin gelişmenin hangi devresinde toplanacağı konusunda kapsamlı bir düşünce ortaya atılmaz. 

Hava ile Birlikte Kurutma

Çok sayıda varyasyonları ve farklı terimleri içerdiğinden hava ile birlikte kurutma çok kapsamlı bir terimdir. En geniş anlatımla hiç bir kimyasal kurutucu kullanılmaksızın doğal bir şekilde kurutulan çiçekleri ifade eder. Bu teknik iyi havalandırılan, karanlık veya çok hafif loş ışık alan, kuru, temiz ve sıcak bir yerde uygulanmalıdır. Şunun için bir tavan arası odası veya merdiven altı boşluğu çok uygundur. Bitkisel materyalin hızlı kuruması için sıcak, kuru bir ortam ve iyi vantilasyon ,şarttır. Çünkü ne kadar çabuk kurursa rengini ve şeklini o aşama iyi korur. Eğer kurutma ortamı ışık alırsa renkleri solar.(Foster; 1988).

Bitkisel materyal toplanır toplanmaz mümkün olduğunca çabuk kurutulmalıdır. Özellikle yaprakları için kurutulanlar dışında kalanların, yaprakları bitkisel materyal henüz taze ve kolay koparılırken uzaklaştırılır. Yapraklar koparıldıktan sonraları dallar küçük bir demet halinde toplanır, sicim veya lastik bant birlikte bağlanır. Dallar kururken büzüşür ve çeker; bu nedenle mümkün olduğunca sıkı sıkı bağlanmalıdır. Demetler hava sirkulasyonuna imkân verecek aralıklarla ve ters bir şekilde asılmalıdır.

Çiçeklerin ağırlığı kururken dalları aşağıya doğru çekeceğinden dolayı demetler ters bir şekilde asılırlar. Fakat bunun istenen etkiyİ sağlamadığı bazı durumlar vardır. Physalis alkikengi'nin (Çin feneri) parlak portakal renkli tohum kapsülleri ters asıldığında doğal, şekilleri bozularak kurur. Bu nedenle yatay bir şekilde uzatılan 1 cisim üzerine ayrı ayrı, dik bir şekilde bağlanmalıdır.

Daucus carota (havuç) ve Gerbera jamesonii gibi bitkilerin çiçekleri ters bir şekilde asılıp kurutulduğunda taç yaprakları kıvrılarak kapanacaktır. Bu tür bitkiler çiçeklerini destekleyecek şekilde yeterli genişlikteki tel kafeslerin arasında kurutulmalıdır. Clematis vitalba, Humulus lupulus (şerbetçi otu) vb. sarılıcı bitkilerde yatay bir telin üzerine gevşek bir şekilde tutturularak kurutulabilir.

Eğer tüm materyal kurutmak için ters bir şekilde asılırsa sonuçta yapılan aranjmanlar aşırı dik görünüm alacaktır. Onun için kurutulurken bazı materyalin hafif eğilmesine müsade verilmelidir. Orn:Typha latifolia (saz), Gramineae Familyası üyeleri gibi. 

Uygun aralıklar bırakılarak bitkisel materyal gazete kağıdı üzerine yayılarak da kurutulabilir. Fakat küflenmesi için iki günde bir çevrilmelidir. Havada kurutmanın diğer bir varyasyonu evaporasyon tekniği bir şekilde adlandırılır. Bu yöntem çiçekler 2-5 cm yüksekliğinde su içeren vazoların içine yerleştirilir. Böylece çiçekler kururken evaporasona da müsade verilir ve kurutma işlemi ağır bir şekilde fakat doğal pozisyonlarını koruyarak gerçekleşir. Bu yöntem özellikle Hydrangea macrophylla (ortanca), Calluna vulgaris (süpürge çalısı), Ageratum houstonianum (vapur dumanı) ve tüm Gramineae familyası için uygundur.

Gomphrena globosa, Xeranthemum sp. (ölmez otu), Helipterium roseum (büyük gonca) ve Helichrysum bracteatum'um (kağıt çiçeği çiçekleri havada kolaylıkla kurur. Çiçekleri onlar canlıyken dahi kuru gibi görünürlerse de, onların kuruduktan sonraları kullanılabilmesi biraz ekstra bir çalışmayı gerektirir. Sapları kuruduğunda çiçekleri taşıyabilecek kadar güçlü değildir ve dalları hemen yana doğru kıvrılır, çiçekleri de kötü bir şekilde aşağıya doğru döner. Böylece güzel görünmeyen bir pozisyon alır.

Bu türden zayıf, ince saplı çiçekler kurutulmadan önce sapları, çiçeğin 1-1,5 cm. altından kesilir ve ince bir tel alttan derin bir şekilde sokularak tele alınır. İstenirse telin üzeri elverişli renkte kağıt veya sahte sap birlikte kaplanabilir. Hava ile birlikte kurutmada kurutma süresi bitkiye bağlı bir şekilde 2-5 hafta arasında değişir.

Kumda Kurutma

Havada kurutma rahatlığına ve birçok bitki için faal olmasına rağmen bazı başarılı olmayan sonuçlarda elde edilmektedir. "Bir gülü şeklini koruyarak havada kurutabilir miyiz?" şeklinde sorulduğunda bunun yanıtı "Hayır" dır. Fakat bunun için biraz daha çok sabır ve özen gerektiren bu yöntem önerilebilir. 

Kullanılacak kum çok ince taneli, toz ve milden arındırılmış olmalıdır. İçinde tuz kalıntısı veya organik materyal varsa iyice yıkanmalı ve süzülmelidir. Daha sonraları 126 C etuv (fırın) da yayvan kaplar içinde kurutulup bu işlem ile birlikte kumdaki mikroorganizmalar da öldürülmelidir.

Kumun bütün bir şekilde kuruduğunu anlamak için içine biraz silisyum karıştırılıp, etuve konur. Silisyum kristalleri maviye döndüğünde kum tamamiyle kurumuştur. Kurutulan kum ince elekten geçirilerek içindeki topaklar parçalanır.

Kum ağır olduğundan dolayı çok ince nazik materyal için elverişli değildir. Hafif bir kurutucuyla kurutulduğunda taç yaprakları buruşan Dahlia pinnata, Paeonia lactiflora gibi çiçekler icin çok uygundur. Diğer kurutuculardan daha kolay bir şekilde taç yapraklarının arasındaki boşluk ve çatlakları doldurur. Elverişli büyüklükteki sağlam bir kutu içine (bu bir ayakkabı kutusu da olabilir) 2-5 cm yüksekliğinde kum yayılır. Bunun üzerine bitkisel materyal yapısına göre elverişli bir şekilde yerleştirilir ve parmak aralarından yavaş bir şekilde akıtarak üzerine kum dökülür ve çiçeğin üzeri en çok 2-5 cm kalınlığında bir kum tabakası birlikte örtülmelidir. Aynı tür çiçeklerin aynı kutuya yerleştirilmesine dikkat edilmelidir. Yalnızca tek sıra petalleri olan yalın kat çiçekler (Rudbeckia hirta, Gerbera jamesonu, Aster sp. gibi) yüzleri aşağıya gelecek şekilde kuma ters bir şekilde kapatılarak kurutulur.

Dahlia pinnata (dalya), Rosa sp. (gul) gibi katmerli çiçekler temel formları korunarak kurutulmak istendiğinde kum veya borax'ta yüzleri yukarı gelecek şekilde yerleştirilir.

Buradan da hic 1 vakit onlarin kendi soylu saplan birlikte kurutlamayacagi anlasilir. Kuruduktan sonraları tel sokmak veya sahte sap ek cok zor oldugundan bu islemler onlar tazeyken uygulanmalidir. Bu turden katli tac yapraklari olan çiçekler kum icine yerlestirildikten sonraları kum ilavesi cok agir 1 sekilde ve 1 kurdan veya firca birlikte tac yapraklarinin arasi acilarak yapilmalidir.
Delphinium ajacis gibi uzun bacakli çiçeklerin cogu, kutulara yatay bi şekilde uzatilarak kurutulur. Herhangi 1 yuzunun yassilasmamasi icin yine burada da uzerine kum ilavesi cok yavas, dikkatli yapilmali ve altina destek konmalidir. Kumda kurutma islemi bitkisel materyale bagli bi şekilde 3-5 hafta icinde gerceklesir.

Borax Yöntemi ile Birlikte Kurutma

Bu yontem temelde kumda kurutmayla aynidir. Yalnizca kum daha etli, kalin tac yaprakli çiçekler icin tercih edilirken; kuma gore son aşama hafif olan borax ince teksturlu çiçeklerin kurutulmasi icin daha uygundur. Borax esit miktarda misir unu gibi katki maddeleri birlikte karistirilir ve daha once anlatilan kum da kurutmada oldugu gibi kurutma islemi gerceklestirilir. çiçeklerde lekeler otucmaya baclamadan once çiçekler boraxtan cikarilmali, borax kalintilari 1 firca yardimi birlikte hemen uzaklastirilmalidir. 

Boraxta kurutulmaya elverişli çiçeklerden 1 kaci Anemone blanda (manisa lalesi), Cosmos bipinnatus, Viola odorata (kokulu menekse)'dir. 

Silisyum Kristalleri birlikte Kurutma 

Silisyum hizli 1 kurutucudur. Cogu çiçeklerin kurumasi 2-3 gun icinde gerceklesir. Lilium sp (zambak) gibi etli yaprakli çiçekler dahi on gun icinde kuruyabilir. Bu nedenle parlak, canli renkleri korumak icin idealdir.

Silisyum diger kurutuculardan daha çok pahalidir fakat suresiz bi şekilde tekrardan kullanilabildigi icin yalnizca baslangicta 1 harcama gerektirir. Silisyum kristalleri cok ince üstelik toz gibi olmalidir. Satin alinan silisyum kristalleri eger kuruysa mavi, nemli ise pembe veya ak renklidir.

Kurutma islemi yine daha once anlatilan kumda kurutmada oldugu gibidir. Kurutmadan sonraları çiçekler hemen silisyumdan cikarilir eger biraz çok kalirlarsa cok kuru ve kolay kirilan 1 hal alirlar. Cicegin uzerindeki tozlar 1 samur firca birlikte uzaklastirilir. 

Gliserin ile Birlikte Kurutma 

Cogu meyve, yaprak gibi kalin dokular icin en ideal kurutucudur. Gliserin yontemi birlikte yesil yapraklar sik sik zengin güz kirmizisi, kahverengisi, bronz veya sari renge donusur. Renk degisimi bitkinin cinsine bagli degildir. Toplanma zamani ve materyalin gliserinle muamele suresi faal olmaktadir.

Uzun yillar bozulmadan guzelligini koruyan gliserin birlikte muamele edilmis materyal tozlandiginda sabunlu sicak su birlikte yikanarak yine orjinal gorunumu kazanir.

2 kisim kaynar su icine bir kisim soguk gliserin ek edilerek iyice karistirilmali ve solusyon dallari islatmayi dusundugumuz kaplarin icine 12-15 cm yuksekliginde dokulmelidir. Muamele sirasinda gliserin duzeyi denetim edilmeli ve 12 cm'in altina indiginde solusyon ek edilmelidir. Bu islem yumuşak sapli bitkiler icin 3-6 gunde odunsu dokular icinse bir i!e 6 hafta arasinda degisen surelerde son bulmaktadir(Hillier ve Hilton, 1990).

Yaprak yuzeyinde nem damlaciklari olustugunda, yaprak uclarinda renk degisimi oldugunda ve yapragin alt yuzu yagli 1 gorunum aldiginda dallar solusyondan cikarilir. Dallar ve yapraklar 1 tulbent yardimi birlikte kurutulur.

Eger dallarin uc kismina dogru olan yapraklar solgun gorunuyorsa 1 sure dallar basagagi asilarak solusyonun uc kisimlara cekilmesi saglanir. Tekrar kullanim icin gliserin solusyonu saklanir ve uzerine 1 kac damla beyazlatici damlatilmasi onu kuflenmeden korur.

Mikro Dalga Fırını ile Birlikte Kurutma

Tercihen silisyum kristalleri gibi 1 kurutucu i!e kaplanmis bitkisel materyalin mikro dalgada kurutulmasi en yepyeni ve cok hizli 1 kurutma yontemidir. Boylesine hizli oldugu icin tecrube kazanincaya kadar sasirtici degisimlerle karşilasabiliriz. Mikro dalgada dogal renkler cok iyi korunur, çiçeklerin buyuk cogunlugu icin (ama tamamı degil) iyi sonuc verir (Vaûghan, 1988). 

Kurutma islemi basladiginda bitkinin ozsuyu anormal duzeyde dusukse sonuc iyi olmayabilir. Mikro dalgada kurutmaya en elverişli çiçekler arasinda Rosa sp., Chrysanthemum indicum (kasimpati), Tulipa sp. (lale), Dianthus caryophyllus (karanfil), Iris sp. (susen), Cornus sp. (kizilcik), Tagates patula (kadife), Paeonia lactiflora sayilabilir. Asiri derecede kucuk, ince teksturlu veya narin çiçeklerde bu yontem pek onerilmez. Mikrodalga da kurutma hemen hemen bir dk. gibi kisa sure icinde gerceklestiginden en dogru sureyi denemelerinizle bulabilirsiniz. 

Presleyerek Kurutma

Presleme yontemi birlikte kurutulmasi amaclanan bitkisel materyal, derinligini yitirerek 2 boyutlu hale getirilir. Bu nedenle cok etli, kalin, cikintili yuzeyli yapraklar ve çiçekler, birkac kat petali olan çiçekler ve dali birlikte ile kurutmasi amaclanan yapraklari dalin etrafina spiral 1 sekilde dizili olanlari ve kalin odunsu sapli bitkisel materyal bu yontemle kurutmaya elverişli degildir. yalnız Rosa sp. ve Dianthus caryophyllus gibi 1 kac kat tac yapragi olan çiçeklerin tac yapraklari tek tek koparilarak kurutularak arkasından bunlarla degisik kompozisyonlar yaratilabilir. 

Presleme yontemi birlikte kurutma icin birkac tabaka kurutma kagidi alinir ve ortalarindan ikiye katlanarak A4 formunda dosyalar olusturulur. Bitkisel materyal duzgun 1 sekilde dosyanin icine yerlestirilir. Yerlestirme sirasinda yapraklarin konulmamasina ve birbiri ustune gelmemesine dikkat edilmelidir. Bu dosyalar kuru 1 yerde duzenli 1 ,sekilde ust uste yerlestirilir ve uzerlerine agir 1 kac kitap konarak kurumaya birakilir (Westland ve Critchley, 1975).

Bu islem icin dosyalar altina ve ustune konan 2 tahta parcasinin arasina, yarilarindan mengeneyle sikistirilarak da yerlestirilebilir. Kurutma islemi sirasinda 34 gunde 1 dosyalar acilip materyal denetim edilir ve nemlenen kurutma kagitlari varsa bunlar yenileri birlikte degistirilir. Kuruma 2-4 hafta arasinda degisen surelerde gerceklesir.

Kurutulan Bitkisel Materyalin Kullanımı

Kurutulan materyallerde renk, doku ve sekil kombinasyonlan iyi ayarlanarak birbirinden guzel arajmanlar olusturulabilir. Porselen, cam, pirinc, bakir veya hasir orgusu degisik sekillerdeki kaplardan bu amacla yararlanilir. Eski 1 bakir mangali ve komur utusu üstelik 1 deniz kabugu atildigi kosesinden cikarilarak icine yerlestirilen çiçeklerle odanin 1 kosesine canlilik getirilebilir. 

Kurutulan bitkisel materyalle degisik kompozisyonlar yapilmasi biraz da kisinin yaratici gucune dayanmaktadir. Boylesi guzel ve seyrine doyulmayan bu kompozisyonlar en azindan bir sene gibi uzun 1 sure kullanilabilir. Toz, gunes isinlari ve yag, buğu gibi yipratici faktorlerden korunarak bu sure daha da uzatilabilir.

Kaynak: Mine Pakkaner

EGE ÜNİVERSİTESİ TARIMSAL UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YAYIM BÜLTENİ 

Çiçek kurutma yöntemleri

Http://www.tuam.ege.edu.tr

Dr. Tanay BIRISCI

Yayim Bulteni 16 Temmuz 1993

Yorumunuzu Paylaşın