Makaleler

Okurlara ve Yazarlara Adanmıştır!

Anasayfa

Genel Kültür

Tarih

Mondros

Yazar: admin | Tarih: 08.09.2008 | Gösterim: 1672

Mondros Ateşkes Anlaşması

1. Çanakkale ve İstanbul Boğazları açılacak, Karadenize serbestçe girişin sağlanması yanında, buralardaki istihkamlar müttefikler tarafından işgal edilecektir.Osmanlı Devletinin siyasi varlığı ve İstanbul tehdit aldına girmiştir.Anadolu ve Rumeli topraklarının bağlantısı kesilerek Osmanlı Devletinin toprak bütünlüğü bozulmuştur.

2. Sınırların korunması ve iç güvenliğin sağlanması için gerekli görülecek askerlerin fazlası terhis edilecektir. Askeri kuvvetin sayısı Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında yapılacak görüşmelerden sonra kararlaştırılacaktır.Osmanlı Devleti, askeri yönden savunmasız bir duruma getirilmiştir. Bu durum İtilaf Devletlerinin işgallerini kolaylaştırmış ve Türk halkının silahlanarak direnişe geçmesine neden olmuştur.

3. İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıktığında herhangi stratejik bir noktayı işgal edebilecektir.Ateşkesin en tehlikeli maddesidir.İtilaf Devletlerinin istedikleri takdirde bütün Anadolu topraklarını ve stratejik noktaları işgal edebileceklerini göstermektedir.İtilaf Devletleri işgalleri bu maddeye dayanarak yapmışlar ve Wilson İlkelerine de ters düşmekten kurtulmuşlardır.

4. Hükümet haberleşmeleri dışındaki bütün haberleşme istasyonları (telsiz, telgraf ve kablo) İtilaf Devletlerinin denetimine verilecektir.

Bu maddeyle;

İtilaf Devletleri bütün haberleşme hatlarını ele geçirerek kendilerine karşı yapılabilecek organize hareketleri zamanında öğrenmeyi ve direnişleri bastırmayı amaçlamışlardır. Ayrıca, bütün istasyonların İtilaf Devletlerine bırakılması Anadolu topraklarının bütünüyle işgal edilebileceğinin belirtisidir.

İtilaf Devletleri haberleşme araçlarını ellerinde bulundurarak işgaller karşısında tepkilerin genişlemesini önlemek istemişlerdir.

5. İtilaf Devletleri bütün liman ve tersanelerden faydalanabileceklerdir.

6. Toros tünelleri, demiryolları ve deniz işletmeleri İtilaf Devletlerine bırakılacaktır.

7. Denizciliğe, askerliğe ve ticarete ait maddelerin ve malzemelerin tahribi önlenecektir.

5. 6. ve 7. maddelerle İtilaf Devletleri, ağır ekonomik yükümlülükler koyarak Osmanlı Devletinin ekonomik bağımsızlığını elinden almıştır. Böylece, ayakta duramayacak olan Osmanlı Devletini kendilerine bağımlı hale getirmeye çalışmışlardır.

Vilâyat-ı Sittede (Erzurum, Van, Diyarbakır, Elazığ, Sivas, Bitlis) herhangi bir karışıklık çıktığında İtilaf Devletleri bu illeri işgal edebileceklerdir (Ateşkesin 24. maddesi).

24. maddenin İngilizce metninde altı vilayet Six Armenian Vilayets altı Ermeni vilayeti olarak geçmektedir. Bundan hareketle bu şehirlerin Ermenilere verileceği ve bölgede Ermeni Devletinin kurdurulacağı sezilmektedir. Ermeniler korunarak ileride kurulması planlanan Ermeni Devletine ortam hazırlanmaya çalışılmıştır.

Osmanlı devleti,Mondros Ateşkesini imzalayarak kayıtsız şartsız İtilaf Devletlerine teslim olmuş ve fiilen sonra ermiştir.Bu durumda Osmanlı Devleti çökmüş ,galip devletlerin hakkında vereceği klarara razı olmuş ve Anadolunun isgalini kapulenmiştir. İngiltere ise,tek başına ateşkesi imzalayarak Fransa ve İtalyaya üstünlük sağlamıştır.

İşgallerin Başlaması

İtilaf Devletleri, Mondros Ateşkesinin hemen ardından Birinci Dünya Savaşı sırasında imzalanan gizli antlaşmaları yürürlüğe koymak için işgallere başladılar:

13 Kasım 1918de 60 parçadan oluşan İtilaf Devletlerinin donanması İstanbula geldi. Böylece Osmanlı Devletinin başkenti fiilen işgal edildi ve Osmanlı Hükümeti, İtilaf Devletlerinin denetimine girdi. İtilaf Devletleri bir yandan da Boğazları işgal ederek bu bölgeye yerleştiler.

Osmanlı Devletini Paylaşma Tasarıları

Birinci Dünya Savaşının devam ettiği yıllarda, Osmanlı Devletinin yıkılmak üzere olduğunu gören İtilaf Devletleri, aralarında yaptıkları gizli antlaşmalarla Osmanlı topraklarını paylaştılar.

Birinci Dünya Savaşında İtilaf Devletleri arasında yapılan gizli anlaşmaları Rusyadaki Bolşevikleri dünya kamuoyuna duyurdular.Bu nedenler gizli anlaşmaların uygulanması zorlaştı. Rusya nın savaştan çekilmesinden sonra paylaşım planları değişikliğe uğramamış,İtilaf Devletleri,Rusyaya bırakınlan yerlerden Boğaları ortak yönetmeyi ,Doğu Anadolu^yu parçalayıp buralarda yeni devletler kurmayı ve Ermenilere toprak vermeyi kararlaştırmışlardır. Gizli anlaşmalarla en büyük tepki Wilson İlkelerinin yayınlanmasıdır.Mondrostan sonraki işgaller gizli anlaşmaların sonucudur.

İzmirin İşgali ve Sonuçları

Yunanlılar İtilaf Devletlerinin koruyuculuğu altında 15 Mayıs 1919dan itibaren İzmiri işgale başlamıştır.

Rumların çılgın tezahüratları arasında İzmire giren Yunan kuvvetlerine ilk kurşunu atan gazeteci Hasan Tahsin, Batı cephesinde ilk Türk direnişini başlatmıştır. Yunanlılar İzmire girdikten sonra birçok insanı öldürmüşler, subay ve sivil memurları tutuklamışlar ve halka kötü muamele yapmışlardır.

İzmirin İşgalinin Sonuçları

1. Yunanlılara karşı silahlı direniş başlamış, Redd-i İlhak Cemiyetinin çalışmalarıyla Kuvay-ı Milliye teşkilatları kurulmuştur.

2. İzmire asker çıkaran Yunanlılar bölgede işgallere ve katliamlara başlamışlardır.

3. Yerli Rumların taşkınlıkları artmış ve şehir Rumlar tarafından yağmalanmıştır.

4. Anadolunun değişik yerlerinde İzmirin işgalini protesto için mitingler yapılmıştır.

5. İzmirin işgal edilmesi tehlikenin ne kadar büyük ve yakın olduğunu ortaya koymuş ve Kurtuluş Savaşının başlamasını hızlandırmıştır.

Milli Cemiyetler

Trakya Paşaeli Cemiyeti

2 Aralık 1918de Edirnede kurulmuştur. Amacı mütarekeden sonra azınlıkların taşkınlıkları ve işgaller karşısında Trakyada yaşayan Türklerin haklarını koruyup, direnişi sağlamak ve gerekirse silahla karşı koymaktı.

İzmir Müdafaai Hukuku Osmaniye Cemiyeti

2 Aralık 1918de kurulmuştur. Cemiyet İzmirin Yunanlılara verilmesini engellemeye, İzmirin Türklüğü hakkında propaganda yoluyla dünya kamuoyunu inandırmaya ve haklarını korumaya çalışmıştır.

İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti

İzmirde kurulan bu cemiyetin ilk adı Müdafaa-i Vatan Heyeti dir. İzmirin işgalinden bir gün önce Redd-i İlhak Cemiyeti adını almıştır. Cemiyetin amacı; İzmirin haksız olarak Yunanistan tarafından işgalini önlemek, İzmir ve çevresinin Türklere ait olduğunu dünyaya duyurmaktı. İzmirin işgalinden sonra silahlı direnişe geçen Redd-i İlhak Cemiyetinin çalışmalarıyla Kuvay-ı Milliye birlikleri kuruldu. Ayrıca cemiyet Balıkesir ve Alaşehir Kongrelerinin toplanmasında etkili olmuştur.

Şark Vilayetleri (Doğu Anadolu) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

Cemiyet ilk önce Doğu illerindeki Müslüman halkın haklarını korumak amacıyla İstanbulda kuruldu. 10 Mart 1919da Erzurum Müdafaa-i Hukuk şubesi açıldı. Erzurum Müdafaa-i Hukuk şubesi, Doğu Anadolunun Ermenistana verilmesini engellemek amacıyla hızla örgütlenmeye ve çevre illerle ilişki kurmaya başladı.

Ayrıca cemiyet Ermenilerle mücadele etmek, Doğu illerinde Türklerin Ermenilere sayıca üstün olduğu kadar tarih, kültür ve uygarlık yönüyle de üstün olduğunu kanıtlamak için Fransızca Le Pays, Türkçe Hâdisât ve Albayrak gazetelerini çıkarmış, bu bölgeden göç edilmemesi, bilim, iktisat ve din alanlarında teşkilatların kurulması, bölgenin saldırılara karşı korunması, bölgenin haklarının savunulması gibi kararlar almıştır.

Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti

Trabzon ve yöresine yönelik Rum Pontus Devletinin kurulmasını engellemek ve Ermeni iddialarına karşı bölge halkının haklarını savunmak amacıyla Trabzonda kuruldu.

Kilikyalılar Cemiyeti

Fransız ve Ermenilerin Adana ve çevresindeki emellerine ve işgallerine karşı 21 Aralık 1918de Ali Fuat Paşanın girişimleriyle İstanbulda kuruldu. Cemiyet, Adananın Fransız işgaline karşı savunulmasında etkili olmuştur.

Milli Kongre Cemiyeti

II. Meşrutiyet döneminde Türkçülük fikrini ve Türk milliyetçiliği hareketini Milli Eğitim vasıtalarıyla yaymak amacıyla kurulan Milli Talim ve Terbiye Cemiyeti üyeleri tarafından 29 Kasım 1918de İstanbulda kuruldu. Partiler üstü bir cemiyet olarak kurulan Milli Kongre Cemiyetinin amacı; Türkler hakkında dünyada yapılmış ve yapılmakta olan propagandalara yayın yoluyla karşı koymak ve Türk milletinin haklarını, tarihi vazifelerini, medeni vasıflarını belirtmekti. 1919 yılında Milli Kongre Türkler hakkında tanınmış yazarların sözlerini, dünya kamuoyunda Türklerin durumu ve Ermenilerin Müslümanlara yaptıkları zulümler hakkında ve:-):-):-)alar ve Fransızca eserler yayımlayarak etkili olmuştur.

Sivas Kongresine kadar birbirlerindn kopuk ve bağımsız hareket eden Milli Cemiyetker, Sivans Kongresinde Anadolu ve Rumeli Müdafa-i Hukuk Cemiyetleri adıyla tek çatı altında birleştirilmişlerdir.

Bu Makaleyi Derecelendir: