Makaleler

Okurlara ve Yazarlara Adanmıştır!

Anasayfa

Genel Kültür

Tarih

Kösedağ Savaşı

Yazar: admin | Tarih: 08.09.2008 | Gösterim: 314

Kastamonu ve civarindaki topraklar, Selçuklu Sultanlari tarafindan Bizans Imparatorluguna karsi devamli mücadelede bulunmak karsiliginda Çoban ailesine ikta bi şekilde verilmistir. Bu ailenin bölgede kurdugu Çobanogullari Beyligi Kuzeybati Anadoluda Selçuklu siyasî ve idarî anlayisini sürdürmüsler ve XIII. asra kadar varliklarini sürek ettirmislerdir. Kayi soyuna mensup oldugu kabul edilen bu beyligin kurucusu Emir Hüsameddin Çoban Beydir.

a- Hüsameddin Çoban Bey:

Kastamonu beylerbeyi ya da valisi olan Emir Hüsameddin Çoban Bey, Anadolu fatihi bi şekilde bilinen Süleyman Sah 1000 Kutalmisin kumandanlarindan olan Emir Karatekin soyundan gelmektedir.

Ilk kez 608 (1211-12) yilinda Kastamonu beyi oldugu görülen Hüsameddin Çoban Beyin beyligi Selçuklu Sultani II. Kiliç Arslan zamanina kadar gitmektedir. Yine I. Izzeddin Keykavusun saltanati sirasinda Bizansa karsi gazalar düzenleyen ve pekçok basari elde eden Hüsameddin Çoban Bey, I.Alaaddin Keykubadin Selçuklu tahtina çikisi sirasinda (616/1219-20) da hediyelerle Konyaya gelmis ve sultana bagliligini bildirerek beylik beratinin yenilenmesini istemistir.

Hüsameddin Çoban Bey, Sultan I. Alaaddin Keykubad zamaninda kritik hizmetlerde bulunmustur. Onun en kritik basarisi, Kirima düzenlenen seferi yönetmekle vazifelendirilmesidir.

Bu sirada Mogollar, Iran, Azerbaycan ve Kafkasya üzerinden Kirima saldirmislar ve kritik 1 ticaret sehri olan Sugdaki isgal ederek bölge halkini imha etmeye kalkismislardi. Bölgede meydana gelen bu hadiseler üzerine zenginlerin ve ticaret ehlinin Sugdaki terkederken Selçuklu Türkiyesine siginmalari ve buraya Rumlarin yerlesmesi üzerine Sultan I.Alaaddin Keykubad Kirima sefer düzenlemeye karar verdi (1223). Bu denizasiri sefer sebebiyle de Karadeniz kiyisinda kuvvetli 1 idare kuran, asker ve maiyyetiyle söhret sahibi olan Hüsameddin Çoban Bey görevlendirildi. Sinopta kurulan Selçuklu donanmasi birlikte Kirim sahiline çikarma yapan Kastamonu beyi Hüsameddin Çoban Bey, kisa zamanda Sugdak sehrini teslim alarak Kipçak Haninin ve Rus meliklerinin bagliligini sagladi. Hüsameddin Çoban Beyin bu basarisi onun itibarini arttirdi. Sugdak sehrinde 2 hafta gibi kisa sürede 1 cami yaptiran ve kadi, imam, müezzin gibi vazifeliler tayin eden Hüsameddin Çoban Bey, Selçuklu hakimiyeti altina soktugu Sugdak sehrinde lazım askerî güç birakarak ülkesine döndü (1224). Anadolu Selçuklu tarihinin kaynaklarindan olan Ibn Bibiye göre, Emir Hüsameddin Çoban, dogrulugu, kahramanligi, cömertligi, adaleti ve kendisine tabi olanlarin çoklugu bakimindan diger emirler arasinda mümtaz 1 yere sahipti. Devamli gaza birlikte mesgul olan Hüsameddin Çoban, sairlere ve ilim ehline son aşama hürmet ve ikram ederdi.

b- Alp Yürek

Hüsameddin Çoban Beyden sonraları Kastamonu Beyligi yapmis olan Alp kalp hakkinda kesin veri bulunmamaktadir. Kisa 1 süre beylik yaptigi anlasilan Alp kalp döneminde kritik 1 olay meydana gelmemistir. yalnız bu dönemde, Anadolu Selçuklu Devleti birlikte Mogollar (Ilhanlilar) arasinda meydana gelen 1243 Kösedag savasi sonucunda Türkiye tarihinde kritik degisiklikler oldu. Bu savas, Anadolu Selçuklu Devletini, Mogolllara tabi 1 vilayet durumuna düsürdügünde, Çobanogullari Beyligi de Anadolunun yepyeni hakimlerine boyun egmek zorunda kaldi ve varligini yalnız bu sekilde sürdürebildi.

c- Muzafferüddin Yavlak Arslan (1280-1291)

Alp Yürekin ölümünden sonraları yerine oglu Muzafferüddin Yavlak Arslan Kastamonu beyi oldu. Kuzeybati Anadoluda Bizansa karsi savaslar yapan bu uç beyliginin emiri olan Muzafferüddin kendi döneminde Selçuklu sultanlari arasinda taht mücadelesinde etkin rol oynadi. II. Mesudun Selçuklu tahtina çikmasinda (1284) kritik tesiri oldu. Daha sonraları Kastamonuya çekilen Muzafferüddin Yavlak Arslan, Ilhanli ve Selçuklu idaresine karsi gayr-i memnun olan ve kardesine karsi ayaklanarak Selçuklu tahtini ele geçirmeye çalisan Rükneddin Kiliç Arslani desteklemistir. Ilhanli hani Geyhatu birlikte Sultan Mesuda karsi giristigi savaslardan birinde hayatini kaybetti.

d- Mahmud Bey

Muzafferüddin Yavlak Arslanin ölümünden sonraları yerine oglu ve Çobanogullarinin son beyi olan Mahmud Bey geçti. Onun emirligi sirasinda beylik Mogol-Selçuklu hakimiyetinden çikmistir. 1 müddet uç beyi bi şekilde Bizansa sefer düzenlendiyse de kisa zamanda anlasma yapilarak Bizansla dostluk kuruldu. Bu dönemde Osmanli Beyliginin kurulusunu hazirlayan Osman Bey, henüz Çobanogullarinin himayesinde bulunuyordu. Çobanoglu Mahmud Bey, Candarogullarindan Süleyman Beyin ani 1 baskinla Kastamonuyu ele geçirdigi sirada öldürüldü ve böylelikle Çobanogullari Beyligi son buldu.

e- Kültür ve bayındırlık Faaliyetleri

Anadolu Selçuklulari devrinde Kastamonu ve civarinda yaklasik 1 asir beylik süren Çobanogullari hanedani, basta emir Hüsameddin Çoban ve ogullari olmak üzere ilmi faaliyetlere ehemmiyet vermislerdi. Bu cümleden bi şekilde Orta Asya, Iran, Irak gibi ünlü ilim merkezlerinden gelen alim ve sanatkarlara gösterdikleri iyi muamele neticesinde Kastamonu o devir sebebiyle kritik sayilabilecek kültür merkezlerinden biri oldu. Çobanogullari Beyleri arasinda ilim ve kültüre yaptigi hizmetler bakimindan en epey dikkat çeken Muzafferüddin Yavlak Arslandir. Ilhanli hükümdari Abaka ve Argun Hanlar tarafindan Karadeniz sahillerini cografi bakimdan incelemekle görevlendirilen Kutbuddin Sirazî, emir Muzafferüddinin yaninda yilllarca kalmis ve çalismalarini sürdürmüstür. Anadoluda uzun süre müderrislik ve kadilik görevlerinde bulunan ve astronomi, fizik, felsefe ve cografya gibi ilim dallarinda söhret kazanmis olan Kutbuddin Sirazî, Muzafferüddin Yavlak Arslan adina Ihtiyârât-i Muzafferî adiyla Farsça 1 kitap telif etti. Bu devirde yetisen 1 diger alim Muhammed 1000 Mahmuud el-Hatîb olup, emir Muzafferüddin adina Fustattül-adâle fî kavâidis-saltana diye bilinen ünlü eserini yazmistir. Fustatül-adâle, 683 (1284-85) yilinda telif edilmistir. Eserin yazilmasindaki soylu maksat, o zamanin Türkiyesinde epey yaygin bulunan ehl-i sünnet disindaki dinî zümrelere ve onlarin din ve dünya sebebiyle teskil ettigi tehlikelere karsi dikkat çekmek ve tedbirler alinmasini istemektir.

Muzafferüddin gibi onun ogluu Emir Mahmud da zamanindaki alimleri himaye etmisti. Bunlardan aslen Hoylu olan Hasan 1000 Abdülmümin, kâtiplere misal olmak üzere insa birlikte alakadar Farsça 3 yapıt kaleme aldi. Bu yapıtlar Kavâidür-resâil, Nüzhetül-Küttâb ve Gunyetül-küttabdir. Birincisi Emir Mahmud, ikincisi Muzafferüddin 1000 Yavlak, üçüncüsü de müellifin kendi oglu adina yazilmistir. Hasan 1000 Abdülmümin, Arap-Fars dil ve edebiyatlarini çok güzel bilen 1 ilim adami idi. Selçuklular ve Ilhanlilar devrinde Anadoluda gelismis olan islâm Medeniyetini lâyikiyla temsil etmisti.

Böylece Kastamonu ve çevresinde kültür faaliyetlerini desteklediklleri anlasilan Çobanogullari, ayni zamanda bölgenin imâr edilmesi konusunda da çaba göstermislerdir. O devirden bugüne kalan bazi kalintilara ait kitabelerin çoklugu bu hususu desteklemektedir. Çobanogullari Beyligi zamaninda insa edilen en kritik yapi Tasköprüde Muzafferüddin Yavlak Arslan tarafindan yaptirilan medrese ve külliyesidir. Kastamonuda zamanimiza intikal eden en eski Türk eseri 671 (1272-1273) yilinda insa edilmis olan Yilanli Darüssifasidir. Yine ayni devirden kalan en eski cami 672 (1273-1274)de Muzafferüddin Arslan tarafindan yaptirilan Atabey Camiidir.

Bu Makaleyi Derecelendir: