Makaleler

Okurlara ve Yazarlara Adanmıştır!

Anasayfa

Bilim

Hoca Ahmet Yesevi Hayatı

Yazar: admin | Tarih: 08.09.2008 | Gösterim: 3155

Hoca Ahmet Yesevi, Ortaasyadan Balkanlara Türklüğümüzü Müslümanlığımızı borçlu olduğumuz büyük veli Dilimizin gelişmesini, zenginleşmesini Ona borçluyuz. Dinimizin sapık görüşlerden arındırılmış, doğru yorumunu Ona borçluyuz. ulusal Kültürümüzün inançlarımıza sımsıkı bağlantılı oluşumunu Ona borçluyuz. Onun yaşadığı çağda Ortaasya Türk toplulukları İran üzerinden gelen dini ve kültürel 1 istilanın tehdidi altında idi. Göçebe/Yerleşik, dağınık Türk topluluklarının tamamı İslamiyete girmiş değillerdi. İslamiyete girenler de, henüz bu yepyeni dinin esaslarını bütün özümsememişlerdi. Hoca Ahmet Yesevi, bütün bu sırada ortaya çıktı. Bilgili, görgülü 1 aile ortamında dünyaya gelmişti.İyi 1 eğitim görmüş; bölgenin ilim merkezi Buhara Medresesinde din ilimlerini ve zamanın diğer bilgilerini tahsil etmiş; devrin büyük bilgini Yusuf Hamedaniden Tasavvuf dersleri almıştı. Hz. Ali soyundan geliyordu.

Kazakistanın Sayram Kasabasında doğdu.Doğum tarihi bütün bi şekilde bilinmiyor. Babası İbrahim Ata ( Şeyh İbrahim ), annesi İbrahim Atanın bağlılarından Sayramlı Musanın kızı Ayşe Hatun İsmi Ahmet, lakabı Yesevi Yesili Ahmet / Ahmet Yesevi Künyesini, doğduğu mekan olan Sayramdan değil, ilk öğrenimini yaptığı; müfekkiresinin oluştuğu, ününü ve hizmetlerini kıtalar ötesine taşıyacak fikri yoğunluğun saf, temiz, gencecik sinesine yüklendiği Yesiden aldı. İlk öğrenimini Yeside yaptı.Arslan Babaya intisab etti.Bu ilk öğretmeninin irtihalinden sonraları ünlü mutasavvıf Yusuf Hemedaniye bağlandı.O devrin ilim merkezi Buharaya geldi. Buhara medresesinde İslam İlimleri tahsil etti.1 taraftan O devrin her ilimlerini en üst seviyede tahsil ederken, diğer yandan ünlü Hemedaniden içsel eğitim aldı. Ahmet Yesevi şeyhinin vefatı üzerine Buharada 1 süre kaldı, olgunlaşmasını burada tamamladı. Daha sonraları Yesiye döndü.Ömrünün sonuna kadar orada kaldı.on binlerce öğrencisini orada yetiştirdi. yalnızca Maveraünnehir değil, 1 eliyle ırak doğuyu, diğer eliyle Avrupa içerilerini ve bu ikisi arasında kalan ne kadar bölge,ülke varsa oralar insanını Kuran ve Sünnet temelinde tutacak Müfredatını, Programını orada geliştirdi, pekiştirdi.böylelikle Yesi, Ahmet Yeseviye hem Onu barındıran 1 kutlu beşik; hem bildiklerini öğrencileri üzerinde deneyerek tecrübeye dönüştürdüğü 1 laboratuar; hem de ilk Hocasından aldığı Emanet-i Peygamberiyi 1 dönülmez inanç, sarsılmaz bilinç ve yaşam veren ideolajya bi şekilde bilediği atölye oldu. Fikirleri Hikmet Metodu Hoca Ahmet Yesevi ve takipçilerinin İslamı Tebliğ metodu sevdirici, bütünleştirici, okşayan-teşvik eden-ısındıran, güler yüzlü 1 yöntem idi.

Onun İslamiyete Hikmet metoduyla çağrı ilahi emrine bütün mutabık şiir, deyiş/söyleyiş ve anlatımlarına Hikmet adını vermesi sebepsiz değildir.Nitekim bugün Kültür Bakanlığı ve Türkiye Diyanet Vakfı tarafından neşredilen Hikmet kitaplarında mekan alan şiir ve deyişlerinde Ahmet Yesevi Kuran ve Sünnete tamamıyla sadık davetler, tembihler, uyarılar yapmakta; ama bu çağrı ve ikazları gönüllere hitabeden 1 tarzda sunmaktadır.Bu yöntem, Kuranın yukarıda ifade edilen ayette özetini bulan İslami tebliğ usulünün ta kendisi olduğu gibi; İslami tebliğdeki İnsanlara akılları ve anlayış seviyelerine göre hitap edilmesi prensibinin de gereğidir.Onun; Nice desem, işitici-bilen hani Habersize desem, gönlü karışır, hısımlar deyişi, bu konudaki hassasiyetini gösterir.

Yedi Prensip Ahmet Yesevinin düşünce ve hizmetlerini en iyi yorumlayanlar, kendine mahsus espri ve buluşuyla Onun İslamiyete getirdiği evrensel yorumu 7 ilke bi şekilde öne çıkardığı prensiplerle izah eder.

Allaha Aşkla Bağlılık İslamiyet Allaha imanı, Allaha yöneliş ve bütün şeyin Allah anlayışında odaklaşması prensibinde görür. böylelikle imanı, kişinin ve toplumun pratik hayatına indirger veya şahıs ve toplumun yaşayacağı önemli prensipleri Allaha sevi derecesinde bağlanmakta bulur.

İhlas Kişinin Müslümanlığı riyasız, gösterişsiz, maddi menfaat gözetmeyen Müslümanlık olmalıdır. Gündelik siyasetten, ticaretten, maddi-manevi şahsi çıkarlardan azade bu içtenlikli Müslümanlık, Kuran ifadesiyle ihlas adını alır.

İnsan Sevgisi İnsan sevgisi, İnsana hizmet İslamiyetin emridir.Zira insan, Yaradanın yeryüzündeki temsilcisi ve Onun kuvvelerinin 1 özetidir. İnsan yaratılanların en şereflisi, en kutlusudur. İslamiyetin amacı, insanın huzur ve mutluluğudur.

Müsamaha / Hoşgörü Dil, din, renk, cinsiyet farkı gözetmeksizin bütün insanlara, tatlı dil, güler 100 ve hoşgörü birlikte yaklaşmak, Hz.Peygamberin tebliğine muhatap olma müşterekliğinin gereğidir. Bu anlayış Yunus Emrede Yaratılanı hoş gör, Yaradandan ötürü tarzında ve veciz 1 biçimde özetlenmiş ve ifade edilmiştir.

Kadın-Erkek Eşitliği İslamiyet kadın ve erkek arasında eşitliği, yetki ve sorumluluk dengesini getirmiştir.Kadın ve erkeğin Aile içerisindeki hak ve vazife sınırları belirlenirken toplum içerisinde işte, üretimde, yönetimde, sosyal hak ve faaliyetlerde de tüze ve nesafet ölçüleri içerisinde lazım kriterler, sağlam köşe taşları şeklinde yerli-yerine konulmuştur. Kadın Hakları konusunda, beşeri hiçbir sistemde görülmeyen; ilahi İnkılap tarzındaki bu hükümler, Ahmet Yesevi Misyonunda yalnızca teoride değil, uygulamada da hakikat yerini almıştır.

Emek ve İşin Kutsallığı Emek ve İş kutsaldır.İnsan için çalışmasından farklı birşey yoktur. Buna göre insanın geçiminin kendi öz emeği birlikte olması tercih edilmiştir.Kul Hakkı, Kamu Hakkı, başkasının sırtından geçinmek, Allahın affetmediği haklardandır. Ahmet Yesevi Hazretleri, geçimini, bizzat çalışarak, elinin emeği birlikte sağlamıştır.

Bilim İslamiyetin en kritik prensiplerinden biri de Bilimdir. Bilim İslamiyetin üzerinde önemle durduğu ve insanı Allaha yaklaştıran 1 ilahi emirdir. Daha ilk vahiy ve emrinde bilimi işaret eden İslamiyetin beşeri ve ilahi diğer din ve sistemlerden farkı, bu ilk emirde işaret edilen istikamet olsa gerektir.

Eserleri

Ahmet Yesevi 1 yetkin, ergin, aydın şahıs bi şekilde Farsça ve Arapçayı epey iyi bilmesine rağmen halka yöneldi; halkın dili birlikte konuştu, geniş halk kitlelerinin anlayacağı yalın Türkçe birlikte Hikmet denilen deyişlerini / şiirlerini inşad etti / söyleyip yazdı. 99 bine ulaştığı söylenen öğrencileri Onun Hikmetlerini köylere, şehirlere, mezralara, kışlak ve yaylaklara taşıdılar. Bu şiirler, deyişler, tavsiyeler, hikmetli sözler bi şekilde, özdeyişler halinde Türk Ordularının gittiği bütün yere ulaştı. Bu sebeple, ölümünden sonraları da Türkçe şiir söyleme geleneği Onun hikmetlerinden esinlenen yepyeni ergin kişilerce sürek ettirildi. Hacı Bektaş Veliler, Yunus Emreler, Hacı Bayramlar, Onun erginlik ermişlikte de; şiir / deyiş ve tebliğde de takipçileri oldular.

Şu muhakkak ki Türkçe edebiyat geleneğimizi; 1 bilim ve sanat dili bi şekilde Türkçemizi Ahmet Yesevi ve Onun takipçilerine borçluyuz. Hikmetler ve Muhtevası Ahmet Yesevi, her deyişlerini tebliğ ve nasihatlerini Hikmet adı altında söylemiştir. Bu tercih, bilinçli 1 tercih olsa gerektir. Zira Nahl Süresinin 125inci ayetinde Rabbinin yoluna hikmetle çağrı et buyurulmaktadır. Bu tercihin isabeti şuradadır ki, Ahmet Yesevinin hikmetlerinde; ahlak kitaplarında Ahlak-ı Hamide bi şekilde sayılan ahlaki prensipler öğüt edilmiş; Ahlak-ı Zemime ise yerilmiştir. Bu sebeple Hikmetler, denilebilir ki, 1 sosyal ahlak kitabıdır.

Ahmet Yesevinin Hikmetlerii, Türkiye Diyanet Vakfı tarafından Divan-ı Hikmet; Kültür Bakanlığı tarafından ise Divan-ı Hikmetten Seçmeler adı altında neşredilmiştir. Ahmet Yeseviye atfedilen Hikmetlerin hepsi bu 2 yayında toplanabilmiş değildir. Risale Risale Ahmet Yesevinin ilim aleminde henüz tanınmayan 1 eseridir.Kazakistanlı bilim adamı Muhammedrahim CARHUMMED-ULİ, Hoca Ahmet Yesevinin Hayatı Hakkında yepyeni Deliller ve Onun Bilinmeyen Risale Adlı Eserinin İlmi Değeri konulu makalesinde eserin 1 yandan El Yazma nüshasının şekli tanıtımını yapmakta; diğer taraftan muhtevası üzerine bilgiler vermektedir. Buna göre eski Çağatay dilinde 88 sahife tutan yapıt, Ahmet Yesevinin dünya görüşünü ve İslamiyetin esas kurallarını kendine mahsus üslubuyla izah etmektedir. Hikmetlerde olduğu gibi burada da insanlar arası münasebetler ağırlıklı biçimde mekan almaktadır. Dini emir ve yasakların kişinin ahlaken olgunlaşması; toplum hayatının ahlaki kurallarla huzur ve güvene ulaştırılmasındaki rolü, kitapta somut örneklerle işlenmektedir.
Bu Makaleyi Derecelendir: