Makaleler

Okurlara ve Yazarlara Adanmıştır!

Anasayfa

Bilim

El Buruni

Yazar: admin | Tarih: 08.09.2008 | Gösterim: 886

[973 -*1054]

Yaşadığı çağa damgasını vurup Biruni Asrı denmesine sebep olan zeka harikası bilgin 973 yılında Harizmin merkezi Kasta doğdu. temel adı Ebu Reyhan b. Muhammeddir. ufak yaşta babasını kaybetti. Annesi onu zor şartlarda, odunsatarak büyüttü. Daha çocuk yaşta araştırmacı 1 ruha sahipti. Birçok konuyu öğrenmek için çılgınca hırs gösteriyordu. Tahsil çağına girdiğinde Harizmşahların himayesine alındı ve saray terbiyesiyle yetişmesine itina gösterildi. Bu aileden bilhassa Mansur, Biruninin en iyi 1 eğitim alması için bütün imkanı sağladı.

Bu arada İbni Irak ve Abdüssamed b. Hakimden de dersler alan bilginimizin öğrenimi uzun sürmedi, daha epey hususi çabalarıyla kendisini yetiştirdi. Araştırmacı ruhu, öğrenme hırsı ve sönmeyen azmiyle birleşince 17 yaşında yapıt vermeye başladı. ama Memunilerin Kası alıp Harizmşahları tarihten silmeleriyle Biruninin huzuru kaçtı, sıkıntılar başladı ve Kası terk etmek zorunda kaldı. yalnız 2 sene sonraları tekrar döndüğünde ünlü bilgin EbülVefa birlikte buluşup rasat çalışmaları yaptı. Daha sonraları hükümdar EbülAbbas, sarayında Biruniye 1 daire tahsis edip, müşavir ve vezir bi şekilde görevlendirdi. Bu durum, hükümdarların ilme duydukları derin saygının göstergesi, bilginimizin de devlet başkanları yanındaki yüksek itibarının belgesiydi.

Gazneli Mahmud Hindistanı alınca hocalarıyla Biruniyi de oraya götürdü. Zira onun yanında da itibarı epey yüksekti. Biruni, sarayımızın en değerli hazinesidir derdi. Bu yüzden tedbirli hünkar, liyakatını bildiği Biruniyi Hazine kapsamlı Müdürlüğüne tayin etti .O da orada Hint dil ve kültürünü tamamen inceledi. Üstün dehasıyla dar sürede Hintli bilginler üzerinde şaşkınlık ve hayranlık uyandırdı. Kendisine sağlanan politik ve ilmi araştırmalarına sürek etti. 1 devre adını veren, çağını aşan ilmi hayatının zirvesine erişti. Sultan Mesud, kendisine ithaf ettiği Kanunu Mesudi adlı eseri için Biruniye 1 fil yükü gümüş para vermişse de o, bu hediyeyi almadı.

Son eseri olan Kitabüs Saydele fit Tıbbı yazdığında 80 yaşını geçmişti. Üstad diye saygıyla yad edilen ancak İslam aleminin değil, bütün dünyada çağının en büyük bilgini olan Biruni, 1051 yılında Gaznede hayata gözlerini yumdu.

Biruni, Elinden kalem düşmeyen, gözü kitaptan ayrılmayan, inanç dolu kalbi tefekkürden dur olmayan, benzeri bütün asırda görülmeyen bilginler bilgini 1 dahiydi. Arapça, Farsça, Ibranice, Rumca, Süryanice, Yunanca ve Çinçe gibi daha birçok lisan biliyordu. Matematik, Astronomi, Geometri, Fizik, Kimya, Tıp, Eczacılık, Tarih, Coğrafya, Filoloji, Etnoloji, Jeoloji, Dinler ve Mezhepler Tarihi gibi 30 kadar ilim dalında çalışmalar yaptı, yapıtlar verdi.

Onun tabiat ilimleriyle yakından ilgilenmesi, Allahın kevni ayetlerini anlamak, kainatın bina ve düzeninden Allaha ulaşmak, Onu yüceltmek gayesine yönelikti. Eserlerinde epey kez Kur an ayetlerine başvurur, onların muhtelif ilimler açısından yorumlanmasını amaçlardı. Kuranın belağat ve icazına olan hayranlığını bütün vesileyle dile getirdi. İlmi kaynaklara dayanma, deney ve tecrübeyle kanıt etme şartını ilk kez o ileri sürdü.

İbni Sinayla yaptığı karşılıklı yazışmalarındaki ilmi metod ve yorumları, günümüzde yazılmış gibi tazeliğini hala korumaktadır. Tahkik ve Kanunı Mesudi adlı eserleriyle trigonometri konusunda bugünkü ilmi seviyeye ta o günden, ulaştıgı açıkça görülür. Bu yapıt astronomi alanında zengin ve ciddi 1 araştırma abidesi bi şekilde tarihe mal olmuştur. İlmiyle dine hizmetten mutluluk duymaktadır.

Gaznede kıbleyi bütün bi şekilde tespit etmesi ve kıblenin tayini için geliştirdiği matematik yöntemi dolayısıyla kıyamet günü Rabbinden sevap ummaktadır. Ayın, güneşin ve dünyanın hareketleri, güneş tutulması anında ulaşan olaylar üzerine verdiği veri ve yaptığı rasatlarda, modern tespitlere elverişli sonuçlar elde etti. Bu çalışmalarıyla mekan ölçüsü ilminin temellerini sekiz yüzyıl önce attı. Israrlı çabaları sonunda yerin çapını ölçmeyi başardı. Dünyanın çapının ölçülmesiyle alakadar görüşü, günümüz matematik ölçülerine tıpatıp uymaktadır. Avrupada buna BIRUNI KURALI denmektedir.

Newton ve Fransız Piscard yaptıkları hesaplama sonucu ekvatoru 25.000 mil bi şekilde bulmuşlardır. Halbuki bu ölçüyü Biruni, onlardan bütün 700 sene önce Pakistanda bulmuştu. O çağda Batılılardan ne kadar da ilerideymişiz.

Biruni, hastalıkları tedavi konusunda değerli 1 uzmandı. Yunan ve Hint tıbbını incelemiş, Sultan Mesudun gözünü tedavi etmişti. Otların hangisinin hangi derde deva ve şifa olduğunu epey iyi bilirdi. Eczacılıkla doktorluğun sınırlarını çizmiş, ilaçların yan etkilerinden bahsetmiştir.

Daha o çağda Ümit Burnunun varlığından söz etmiş, Kuzey Asya ve Kuzey Avrupadan geniş bilgiler vermişti. Christof Coloumbdan beş yüzyıl önce Amerika kıtasından, Japonyanın varlığından ilk kez söz eden Odur.

Dünyanın yuvarlak ve dönmekte olduğunu, yerçekimin varlığını Newtondan asırlarca önce ortaya koydu. Henüz çağımızda sözü edilebilen karaların kuzeye doğru kayma fikrini 9.5 yüzyıl önce dile getirdi.

Botanikle ilgilendi, geometriyi botaniğe uyguladı. Bitki ve hayvanlarda üreme konularına eğildi. Kuşlarla alakadar epey orijinal tespitler yaptı. Tarihle ilgilendi. Gazneli Mahmud, Sebüktekin ve Harzemin tarihlerini yazdı. Biruni, buna ilave olarak dinler tarihi konusuna eğildi, ona birçok yenilik getirdi. Çağından dokuz yüzyıl sonraları yalnız ayrı 1 ilim haline gelebilen Mukayeseli Dinler Tarihi, kurucusu sayılan Biruniye epey şey borçludur.

Biruni, felsefeyle de ilgilendi. fakat felsefenin dumanlı havasında boğulup kalmadı. Meseleleri doğrudan Allaha dayandırdı. Tabiat olaylarından söz ederken, onlardaki hikmetin sahibini gösterdi. Eşyaya ve cisimlere takılıp kalmadı.

Biruni, Cebir, Geometri ve Cografya konularında dahi o konuyla alakadar 1 ayet zikretmiş, ayette bahsi geçen konunun yorumlarını yapmış, ilimle dini birleştirmiş, fenni ilimlerle ilahi bilgilere daha iyi nüfuz edileceğini söylemiş, ilim öğrenmekten kastın hakkı ve hakikatı bulmak olduğunu dile getirmiş ve Anlattıklarım arasında hakikat dışı olanlar varsa Allaha tövbe ederim. Razı olacağı şeylere sarılmak hususunda Allahtan yardım dilerim. Batıl şeylerden korunmak için de Allahtan hidayet isterim. İyilik Onun elindedir! demiştir.

Eserleri hala Batı bilim dünyasında kaynak yapıt bi şekilde kullanılmaktadır. Türk Tarih Kurumu 68. sayısını Biruniye hediye adıyla bilginimize tahsis etti. Dünyanın muhtelif ülkelerinde Biruniyi anmak için sempozyumlar, kurultaylar düzenlendi, pullar bastırıldı. UNESCOnun 25 dilde çıkardığı Conrier Dergisi 1974 Haziran sayısını Biruniye ayırdı. Kapak fotoğrafının altına, bin sene önce Orta Asyada yaşayan evrensel deha Biruni; Astronom, Tarihçi, Botanikçi, Eczacılık uzmanı Jeolog, Şair, Mütefekkir, Matematikçi, Coğrafyacı ve Hümanist diye yazılarak tanıtıldı.
Bu Makaleyi Derecelendir: