Makaleler

Okurlara ve Yazarlara Adanmıştır!

• Anasayfa
• Makale Yaz
• Son Makaleler
• Popüler Yazarlar
• Popüler Makaleler
• Ä°letiÅŸim

Aşılar

Tarih: 17.12.2009 | Görüntülenme:

Loading

Böylece vücudun,hazırlıklı olduÄŸu hastalık etkenlerinden biriyle karşılaÅŸtığında, önceden, oluÅŸmuÅŸ antikorlar sayesinde bu maddelerle savaÅŸması kolaylaşır.
AŞILARIN BİLEŞİMİ

Aşılar ya hastalık etkeni olan mikroorganizmalardan(bakteri,virüs vb)yada bunların ürettiÄŸi zehirlerden yapılır.Vücuda verilmeden önce çeÅŸitli iÅŸlemlerden geçirilen aşının hastalık yapıcı etkisi ortadan kaldırılır.Ama bu iÅŸlemler aşının antijen özelliÄŸini ve vücutta antikor oluÅŸturma etkisini engellemez.BaÅŸlıca aşı tipleri ÅŸunlardır:  
Canlı aşılar-Enfeksiyon etkeni mikroorganizma ısıtma,kimyasal iÅŸlem gibi çeÅŸitli yöntemlerle zararsız hale getirilerek vücuda verilir. Bazen de enfeksiyon etkenine benzeyen daha zararsız bir mikroorganizma kullanılır.ÖrneÄŸin,çiçek aşısında  inek çiçek hastalığının etkeni,verem aşısında da hastalık yapma gücü zayıflatılmış BCG denen verem basili kullanılır.
Ölü mikropların kullanıldığı aşılar-ÖrneÄŸin boÄŸmaca ve kolera hastalıklarında bu tip aşılar kullanılır.

Mikropların ürettiÄŸi zehirleri(anatoksin)içeren aşılar-Bu tip aşılarda formol gibi kimyasal maddeler yada ısı kullanılarak zehrin hastalık yapıcı etkisi yok edilir,ama antikor yapımını uyaran etkisi korunur(tetanos aşısı,difteri aşısı vb).         
AÅžILARIN ETKÄ° MEKANÄ°ZMASI
Canlı aşılarla vücuda giren mikroorganizmalar çoÄŸalmaya baÅŸlar,ama bunlar etkisizleÅŸtirilmiÅŸ olduÄŸundan üremeleri hastalıkla sonuçlanmaz yada ancak çok hafif belirtiler geliÅŸir.Sonuçta gerçek mikropların oluÅŸturduÄŸuna benzer bir bağışıklık ortaya çıkar.Aşılanmadan en erken 2-3 hafta sonra geliÅŸen bu bağışıklık yıllarca sürer.
Ölü aşılar ve anatoksinler hastalık belirtilerine yol açmaz,ama vücutta bunlara karşı antikor üretilir.Gene de tam bir bağışıklık oluÅŸması için aşı dozu birkaç kez yinelenmelidir.
Bunların yarattığı bağışıklık canlı aşılarınki kadar uzun süreli deÄŸildir.Yeni doÄŸanlarda ve
Süt çocuklarında bağışıklık sistemi tam olarak olgunlaÅŸmadığından,aşılara yanıt( göreceli olarak)zayıftır.Ä°lk aşı(karma aşı)yaÅŸamın ikinci ayından sonra yapılır.Aşıya en iyi yanıt çocukluk ve ergenlik döneminde alınır.Daha sonra bu etki azalır.
YAN ETKÄ°LERÄ°
Yan etkiler aşının özelliklerine göre deÄŸiÅŸir.Canlı aşı yapıldıktan sonra geliÅŸen yan etkiler,gerçek hastalığın hafif bir biçimi gibidir.ÖrneÄŸin kızamık aşısından sonra hafif ateÅŸ ve döküntü ortaya çıkabilir.
EtkisizleÅŸtirilmiÅŸ maddeler içeren(örneÄŸin,ölü bakteri yada virüsler,anatoksinler)aşılar ise kızarıklık,aşının uygulandığı yerde ÅŸiÅŸlik ve aÄŸrı gibi yerel,ateÅŸ ve kırıklık gibi genel durumlara yol açabilir.
Aşı komplikasyonları ağır ve hafif olarak ikiye ayrılabilir.Hafif komplikasyonlar aşıdaki çeÅŸitli öÄŸelere karşı geliÅŸen alerji tepkimelerinin deride yol açtığı belirtiler ile aşının uygulandığı bölgedeki lenf bezlerinde ÅŸiÅŸkinlikten oluÅŸur.
Ağır komplikasyonlar ise daha az görülür ve anafilaktik ÅŸok(ikinci kez karşılaşılan bir antijene karşı ÅŸiddetli alerji tepkisi), çırpınma nöbetleri(özellikle çocuklarda boÄŸmaca,
kızamık,çiçek gibi aşılardan sonra)yada çok ender olarak beyin iltihabı gibi durumlara neden olur.
AÅžILAMA YAPILAMAYAN DURUMLARDA

Özellikle canlı aşı uygulamasının sakıncalı olduÄŸu durumlar arasında ateÅŸ,ishal,genel bitkinlik,enfeksiyon hastalıkları,kalp hastalıkları,gebelik ve bebeÄŸin erken doÄŸmuÅŸ olması olabilir.

Kortizon tedavisi görenlere aşı uygulanmaz.Çünkü kortizon bağışıklık sistemini etkileÅŸtirerek aşının içindeki maddeye karşı vücudun antikor üretmesini önler.

Kötü huylu tümörü olan hastalara canlı aşı uygulaması yapılmaz.Kanserin etkisiyle baskılanan bağışıklık sistemi nedeniyle ölü aşı ya da anatoksin aşısı da yeterli antikor üretmediÄŸinden yararlı olmaz.
Merkez sinir sistemi hastalığı bulunanlara boÄŸmaca aşısı kesinlikle uygulanmaz.Bu hastalara zayıflatılmış canlı aşılar uygulanırken de çok dikkatli olunmalıdır.Sindirim sistemi hastalığı bulunanlara çocuk felci aşısı uygulanmamalıdır.Alerjik özellikleri olan kiÅŸilerde ise yumurta proteini içeren aşıların kullanılması sakıncalıdır.Antihistaminik türü ilaçların koruyuculuÄŸu altında öbür aşılar dikkatli bir biçimde uygulanabilir.Böbrek ya da karaciÄŸer hastalığı bulunanlara BCG aşısı uygulanmamalı,difteri ve tifo aşısı uygularken de çok dikkatli olunmalıdır.

AÅžI ÇEŞİTLERÄ° ÇOCUK FELCÄ° AÅžISI
Bu aşı ağız yoluyla doÄŸrudan ya da çocuÄŸun direnç göstermemesi için kesme ÅŸekere emdirilerek verilebilir.

Aşılama sonucu oluÅŸan antikor düzeylerinde yıllar geçtikçe düÅŸme eÄŸilimi görülmekle birlikte,doÄŸru ve yeterli dozlarda yapılmış aşılama yaÅŸam boyu koruma saÄŸlayabilir.

Sakıncalı durumlar:  Bağışıklık sistemi baskılanmış,örneÄŸin ışın tedavisi gören,kortizon ve kanser ilaçları alan kiÅŸilerde bağışıklık oluÅŸturma tepkisi zayıfladığından aşı yapılmamalıdır.Aşının dölüt yada gebelik üzerinde olumsuz etkisini gösteren bir kanıt yoktur.Ama önlem olarak gebe kadınlara ve aşıdan sonraki üç ay içinde gebe kalmayı düÅŸünenlere aşı uygulaması önerilmez   

DÄ°FTERÄ° AÅžISI

Difteri günümüzde çok ender görülen bir hastalıktır.Ama hangi yaÅŸta olursa olsun yaÅŸamsal tehlike yaratır.Difteri aşısı boÄŸmaca ve tetanos aşısıyla birlikte uygulanır.Bu aşılama iÅŸlemi on yılda bir uygulanır.
Tepki ve komplikasyonları:BebeÄŸe yapılan ilk aşı önemli bir tepkiye neden olmazken,eriÅŸkinlerde aşıya baÄŸlı tepkiler sık görülür.Genellikle aşı yapılan yerde kızarıklık,ÅŸiÅŸlik ve ender durumlarda ateÅŸ görülebilir.Bu belirtiler 2-3 gün içinde kaybolur.

Sakıncalı durumlar:Difteri hastasıyla karşılaÅŸan  kiÅŸiler iki grup altında toplanabilir.Birin-ci durumda hastayla iliÅŸkiye geçen kiÅŸi son difteri aşısını ya da yineleme dozunu en çok 5-6 yıl önce olmuÅŸtur.Ä°kinci durumda ise kiÅŸi ya hiç aşılanmamıştır ya da son aşılamanın üzerinden uzun yıllar geçmiÅŸtir.Difteri aşısı akut dönemindeki ve henüz iyileÅŸmemiÅŸ hastalarda,gebelik ve emzirme döneminde,egzama,kurdeÅŸen gibi alerji kökenli deri hastalıklarında uygulanmamalıdır.Kesin olarak uygulanmaması gereken durumlar ise kötü huylu tümör gibi ağır kronik hastalıklar ile ÅŸeker hastalığıdır.                    

TETANOS AÅžISI
Tetanos ağır seyreden ve genellikle ölümle sonuçlanan bir enfeksiyon hastalığıdır.Kırsal kesimlerde de oldukça etkili biçimde sürdürülen zorunlu aşı uygulamasıyla denetim altına alınmıştır.Aşının bağışıklık yapıcı etkisi en az 5 yıl sürer.Bu yüzden yasalarla zorunlu kılınmasa da 5 yılda bir yinelenmelidir.Bu hastalık bazı meslek gruplarında da sıklıkla görülür:çiftçiler, çobanlar,hayvan yetiÅŸtiricileri,çöpçüler,toprak yol yapım,maden ,fabrika,sporcular, askerlik hizmetinde bulunanlar...vs

Tepki ve komplikasyonları: Ender olarak aşı yerinde kızarıklık,ÅŸiÅŸlik yapabilir.Ama bunlar birkaç gün içinde geçe                                                

BOÄžMACA AÅžISI
BoÄŸmaca çok kolay bulaÅŸan,zatürreeye,havale nöbetlerine ve beyin iÅŸlevinde bozukluklara yol açabilen ağır bir enfeksiyon hastalığıdır.Hastalık en çok çocuklarda görülür ve belirtiler özellikle bu yaÅŸlarda ağırdır.BoÄŸmaca aşısı genellikle difteri ve tetanos aşısıyla birlikte uygulanır.

Tepki ve komplikasyonları:En yaygın komplikasyonları kızarıklık ve ÅŸiÅŸliktir.BoÄŸmaca aşısına baÄŸlı tepkilerin yaÅŸla birlikte arttığı görülmektedir.    

KIZAMIK AÅžISI

Yaygın bir çocukluk hastalığı olan kızamık,bazen çok tehlikeli boyutlara varıp kulak enfeksiyonuna,bronÅŸit,zatürree gibi komplikasyonlara neden olabilir.Çocukların büyük bölümü kızamığa okul çaÄŸlarında yakalanır.Bu nedenle çocuÄŸun henüz hastalığın bulaÅŸabileceÄŸi topluluklara girmeden aşı olması gerekir. Günümüzde kızamık aşısı kızamıkçık ve kabakulak aşısıyla karma olarak uygulanmaktadır.

Tepki ve komplikasyonları: Aşılanan çocukların %6’sında aşıdan 6gün sonra görülen ateÅŸ,5-6 gün kadar sürebilir.Ender olarak kızamık döküntüleri görülebilir.

KABAKULAK AÅžISI
Kabakulak,okul çağındaki çocuklarda sık görülen bir enfeksiyon hastalığıdır.Genellikle tükürük bezlerini etkiler,ama baÅŸka organlarda da enfeksiyona yol açtığı olur.Aşı %90 oranında 10 yıl süreyle yeterli bağışıklık saÄŸlar.Aşı tavuk embriyonundan üretilen kabakulak virüsü kültüründen elde edilir.Bu nedenle yumurtaya karşı alerjisi olduÄŸu bilinenlere uygulanmamalıdır. 

KIZAMIKÇIK AÅžISI
Kızamıkçık,çocukluk çağının en hafif geçen enfeksiyon hastalıklarından biridir.Genellikle hastalığın farkına bile varılmaz.Kızamıkçık virüsünün en büyük tehlikesi,gebelik döneminde geçirilen enfeksiyonlarda ortaya çıkar.
Yan etkiler ve komplikasyonları: Kızamıkçık aşısının yan etkileri genellikle hafif ve kısa sürelidir.Ama bazı durumlarda birkaç ay sürebilir.En sık görülen yan etkiler kurdeÅŸen,çeÅŸitli döküntüler,kırıklık,ateÅŸ ile boyun ve koltukaltı lenf bezlerinde ÅŸiÅŸmedir.Bazen eriÅŸkin kadınlarda 2-3 gün süren orta ÅŸiddetli eklem aÄŸrıları görülebilir.

HEPATÄ°T AÅžISI
Virüs kökenli hepatit tüm dünyada önemli bir saÄŸlık sorunudur.Bugüne deÄŸin virüs hepatitine neden olan beÅŸten çok virüs saptanmıştır.Bunlar A,B,C,D ve E tipleridir.
Nasıl yapılır? Hepatit B aşısı,eriÅŸkinlere kolun dış yüzeyinden kas içine,bebeklerde  kalçanın üst bölümüne uygulanır.Yeterli bağışıklık saÄŸlamak için ilk dozdan sonraki birinci ve altıncı aylarda aşı yenilenmelidir.Bağışıklık en az 4-5 yıl sürer ve bu süre sonunda aşının yinelenmesi önerilir.
Yan etkiler ve komplikasyonları:En sık görülen yan etkiler aşı yerinde kızarıklık,kaşıntı ve ÅŸiÅŸliktir.Bunlar çok hafif seyreder ve genellikle birkaç gün içinde kendiliÄŸinden kaybolur.Ender olarak ateÅŸ,bulantı ve yorgunluk görülebilir.Aşı hepatit B virüsüne karşı tam bir bağışıklık saÄŸlar.                                                            

VEREM AÅžISI
Son yıllarda Türkiye’de görülme sıklığı önemli oranda yükselen verem,dünya ölçeÄŸinde de yaygın  bir enfeksiyon hastalığı olma özelliÄŸini korumaktadır.
Nasıl yapılır?:Aşı deri içine verilerek uygulanır.Eskiden ağız yoluyla uygulanmış,ama bağışıklık oluÅŸturacak kadar yüksek miktarda antikor oluÅŸumu saÄŸlamayan bu yöntemden vazgeçilmiÅŸtir.Verem aşısı çiçek aşısına benzer biçimde iÄŸneyi deriye birkaç kez batırarak ya da deriyi çizerek uygulanabilir.Verem aşısı çok dikkatli yapılmalıdır.Deri altına deÄŸil kesinlikle deri içine uygulanmalıdır.En sık kullanılan bölge kolun dış yüzüdür.
Uygulama bölgesinde 3 hafta sonra birkaç milimetre çapında bir lezyon belirir.OluÅŸan küçük yara 2-3 ayda geride bir nedbe dokusu bırakarak iyileÅŸir.
Etkisi:BCG aşısı bebekleri 5 yaşına deÄŸin %80-90 oranında korur.Bu koruma 10 yaşına deÄŸin %80’e eriÅŸkinlerde %50’ye düÅŸer.Bazı durumlarda koruma tam deÄŸildir.Ama her durumda aşı hastalığın vücuda yayılmasını engeller.
Kimler aşılanır?:Yeni doÄŸanlara ve tüberkülin testi negatif sonuç verenlere aşı uygulaması önerilirken,aÅŸağıda risk gruplarında bulunanlara aşının uygulanması gerekir.
BeÅŸ-on yaÅŸlarında,hastalığın yaygın olduÄŸu toplumsal ve ekonomik düzeyi düÅŸük bölgelerde   yaÅŸayan ve tüberkülin test sonucu negatif olan kiÅŸilerde,
BeÅŸ-on beÅŸ yaÅŸlarında,aile bireylerinden birinde verem saptanan ya da önceden verem hastalığı geçirmiÅŸ  ve tüberkülin testi negatif sonuç veren kiÅŸiler,
Sanatoryumda görevli personelin çocukları içinde tüberkülin testi negatif çıkanlar,
SaÄŸlık kuruluÅŸlarında çalışan ve tüberkülin testi negatif olan kiÅŸiler,
Tüberkülin testi negatif çıkan tıp öÄŸrencileri,tıp fakültesine kayıt sırasında,
Tüberkülin testi negatif çıkan ve askerlik görevine baÅŸlayan kiÅŸiler.
Komplikasyonları:Verem aşısından sonra genel bir komplikasyon görülmemiÅŸtir.Aşı yanlışlıkla kiÅŸinin vereme yakalandığı bir dönemde uygulanırsa,hasatlığın kuluçka süresi kısalır,yerel lezyon hızla yayılır ve ateÅŸle birlikte hastalığın tüm belirtileri ortaya çıkar.Yerel komplikasyonlar aşının uygulandığı bölgedeki lenf bezlerinin büyümesidir.ÅžiÅŸlik 1-2 ayda kaybolur.                                           

ÇÄ°ÇEK AÅžISI
Dünya SaÄŸlık Örgütü’nün 8 Mayıs 1980’deki 33.toplantısında çiçek hastalığının bütün dün yada ortadan kalktığı açıklanmıştır.Elde edilen baÅŸarı,bütün dünyada yürütülen çiçek aşısı kampanyalarına baÄŸlıdır.Türkiye’de de zorunlu olarak yapılan çiçek aşısı,Dünya SaÄŸlık Örgütü’nün açıklamaları doÄŸrultusunda uygulamadan kaldırılmıştır.



Makaleyi Derecelendirin:

Toplam oy: 0, Oran: 0/5

Yazdır | Gönder | Yayınla | Yazara Geribildirim | Etiketler

Yorumlar (0)
Yorum Gönderin
Profesyonel bir yorumcu olmak için yorumlar.com'a üye olunuz.